گزارش تجارت خارجی جمهوری آذربایجان در سال ۲۰۲۵ نشان میدهد با وجود افزایش حجم کل مبادلات خارجی، ساختار تجارت خارجی این کشور با عدم توازن جدی مواجه شده است؛ بهطوری که کاهش صادرات در کنار رشد قابلتوجه واردات، موجب افت شدید مازاد تجاری شده است.
بر اساس آمار منتشرشده از سوی کمیته دولتی گمرک آذربایجان، حجم تجارت خارجی این کشور در سال ۲۰۲۵ به ۴۹.۴ میلیارد دلار رسید که نسبت به سال ۲۰۲۴ رشد ۳.۸ درصدی را نشان میدهد. با این حال، صادرات آذربایجان با کاهش ۵.۷ درصدی به ۲۵.۰۴ میلیارد دلار رسید، در حالی که واردات با رشد ۱۵.۸ درصدی به ۲۴.۴ میلیارد دلار افزایش یافت.
این روند باعث شد مازاد تراز تجاری آذربایجان از حدود ۵.۵ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۴ به تنها ۶۶۳ میلیون دلار در سال ۲۰۲۵ کاهش یابد؛ کاهشی بیش از هشتبرابری که نگرانیها درباره پایداری تجارت خارجی این کشور را افزایش داده است.
وابستگی بالای صادرات به نفت و گاز
بررسی ترکیب صادرات آذربایجان نشان میدهد این کشور همچنان بهشدت به هیدروکربنها متکی است. در سال ۲۰۲۵، نفت خام با ارزشی حدود ۱۲.۰۹ میلیارد دلار و سهم ۴۸.۳ درصدی و گاز طبیعی با ۸.۸۲ میلیارد دلار و سهم ۳۵.۲ درصدی، در مجموع بیش از ۸۵ درصد صادرات کشور را به خود اختصاص دادهاند.
در مقابل، صادرات غیرنفتی–غیرگازی آذربایجان تنها ۳.۶۳ میلیارد دلار بوده که معادل ۱۴.۵ درصد کل صادرات است. در این بخش، میوه و سبزیجات تازه و خشکشده با ارزشی حدود ۹۰۱ میلیون دلار مهمترین گروه کالایی محسوب میشوند. محصولات شیمیایی، پلاستیک، آلومینیوم و الیاف پنبه نیز از دیگر اقلام اصلی صادرات غیرنفتی بودهاند.
تمرکز صادرات نفت بر بازار اروپا
طبق این گزارش، آذربایجان در سال ۲۰۲۵ بیش از ۲۳.۳ میلیون تن نفت خام به ارزش ۱۲.۰۹ میلیارد دلار صادر کرده است. نفت خام این کشور عمدتاً از طریق خط لوله باکو–تفلیس–جیهان (BTC) به بازار اروپا صادر میشود و ایتالیا با بیش از ۵۵ درصد سهم ارزشی، بزرگترین مقصد صادرات نفت خام آذربایجان بوده است. در مجموع، ده کشور اروپایی حدود ۹۰ درصد ارزش صادرات نفت خام این کشور را جذب کردهاند.
رشد واردات با محور ماشینآلات و کالاهای مصرفی
در بخش واردات، ماشینآلات و تجهیزات الکتریکی با ارزشی حدود ۳.۷ میلیارد دلار و وسایل نقلیه و قطعات آنها با ۳.۱ میلیارد دلار، بیشترین سهم را به خود اختصاص دادهاند. واردات خودرو در سال ۲۰۲۵ با رشد ۲۹ درصدی به بیش از ۱۲۳ هزار دستگاه رسید که خودروهای هیبریدی سهم غالب آن را تشکیل میدهند.
محصولات غذایی نیز با ارزشی حدود ۲.۶ میلیارد دلار، حدود ۱۱ درصد واردات آذربایجان را شامل شدهاند که گندم، میوه و سبزیجات و روغنهای خوراکی در صدر این گروه قرار دارند.
شرکای اصلی تجاری و تجارت با ایران
ایتالیا، ترکیه و روسیه مهمترین مقاصد صادراتی آذربایجان در سال ۲۰۲۵ بودهاند، در حالی که چین، روسیه و ترکیه بهعنوان بزرگترین تأمینکنندگان واردات این کشور شناخته میشوند.
بر اساس این گزارش، حجم تجارت دوجانبه ایران و آذربایجان در سال ۲۰۲۵ به حدود ۶۴۴ میلیون دلار رسید که نسبت به سال قبل کاهش جزئی داشته است. صادرات ایران به آذربایجان کاهش یافته، اما واردات ایران از این کشور با رشد قابلتوجهی همراه بوده است.