7 روز تا واقعیت /گزارش پیشبینی اقتصادی ایران و جهان از تاریخ 16 تا 23 دی ماه 1404
در بازه زمانی 16 تا 23 دیماه ۱۴۰۴ اقتصاد جهانی در مرحلهای از ثبات نسبی اما شکننده قرار دارد که با نااطمینانیهای ژئوپلیتیکی، سیاستهای تجاری جدید و تعدیل تدریجی سیاست پولی همراه است. این دوره نه آغاز یک رونق گسترده است و نه ورود به رکود شدید، بلکه مقطعی است که در آن تعرفههای تجاری، تنشهای انرژی و رفتار محتاطانه بازارهای مالی، مسیر اقتصاد کشورها را تعیین میکنند.
در سطح جهانی، رشد اقتصادی مثبت اما متوسط باقی میماند (حدود ۲٫۸ تا ۳٫۳ درصد طبق پیشبینیهای گلدمن ساکس و IMF) با موتور اصلی در اقتصادهای نوظهور مانند چین و هند. اقتصادهای پیشرفته با چالشهای ساختاری، بدهی بالا و سیاست پولی محتاطانه روبرو هستند. این ناهمگونی منجر به نوسانات محدود در بازارهای مالی شده، اما چشمانداز کلی مثبت است با تمرکز بر رشد سود شرکتها و کاهش نرخ بهره.
بازار نفت خام در این هفته تحت تأثیر مازاد عرضه جهانی قرار دارد. قیمت برنت حدود ۶۰-۶۱ دلار در بشکه تثبیت شده و پیشبینیها برای ۲۰۲۶ نزولی است (تا ۵۵-۵۸ دلار). تقاضای فصلی ضعیف در آمریکا و اروپا و احتیاط صنعتی در چین ادامه دارد. تحولات اخیر در ونزوئلا (دستگیری مادورو توسط نیروهای آمریکایی در ۳ ژانویه) تأثیر دوگانهای دارد: در کوتاهمدت، بیثباتی سیاسی و اختلال احتمالی در صادرات ممکن است فشار روانی محدودی ایجاد کند، اما در بلندمدت، احتمال بازگشت سرمایهگذاریهای خارجی (بهویژه از سوی شرکتهای آمریکایی) و افزایش تولید وجود دارد. وضعیت تولید نفت ونزوئلا در شرایط مناسبی قرار ندارد و در حال حاضر حدود ۸۰۰ هزار تا ۱٫۱ میلیون بشکه در روز است (کمتر از ۱ درصد تولید جهانی)، در حالی که ذخایر اثباتشده آن بزرگترین در جهان (بیش از ۳۰۰ میلیارد بشکه) است. این کاهش شدید تولید ناشی از سالها عدم سرمایهگذاری، تحریمها، فساد و زیرساختهای فرسوده است. در آینده، اگر ثبات سیاسی برقرار شود، این کشور میتواند به یکی از عوامل تعیینکننده بازار نفت تبدیل شود و با افزایش تولید (حتی تا ۲-۳ میلیون بشکه در روز در سناریوهای خوشبینانه)، مازاد عرضه جهانی را تشدید کند. ریسکهای ژئوپلیتیکی (جنگ اوکراین و محدودیتهای روسیه) وجود دارد، اما غالب نیست. بنابراین، نفت در این هفته با نوسان محدود و گرایش نزولی ملایم مواجه است.
این وضعیت برای ایالات متحده پیامدهای مثبتی دارد. ثبات نسبی (یا کاهش) قیمت نفت از تورم جلوگیری میکند و فدرال رزرو را در موضع احتیاط نگه میدارد، اما کاهش نرخ بهره تدریجی ادامه مییابد (انتظار ۱-۲ کاهش در ۲۰۲۶). اقتصاد آمریکا رشد مثبت (حدود ۲٫۳-۲٫۶ درصد) دارد و بازار سهام (S&P 500) در ابتدای سال با عملکرد مثبت شروع کرده، هرچند انتخابگری در سهام تکنولوژی ادامه دارد.
در اتحادیه اروپا، شرایط همچنان شکننده است. وابستگی به انرژی، رشد پایین و اثرات جنگ اوکراین، اقتصاد را آسیبپذیر نگه داشته. ثبات نفت کمک میکند، اما بازارهای بورسی اروپا عملکرد ضعیفتری نسبت به آمریکا دارند و فضای کلی تدافعی است.
برای روسیه، بازار نفت کلیدی باقی میماند. کاهش قیمتها درآمدهای نفتی را محدود میکند و تحریمها مانع رشد پایدار میشوند. اقتصاد روسیه در ۲۰۲۶ رشد متوسط (۱٫۲-۱٫۴ درصد) دارد و بدون جهش چشمگیر باقی میماند.
در چین، تمرکز سیاستگذاران بر تحریک رشد از طریق سرمایهگذاری و صنعت ادامه دارد. قیمت پایینتر نفت برای واردکننده بزرگ مانند چین مثبت است و تورم را کنترل میکند. بازارهای مالی چین محتاطانه عمل میکنند و در وضعیت انتظار باقی میمانند.
اقتصاد اوکراین همچنان تحت تأثیر جنگ است. کاهش قیمت نفت فشار بر هزینههای وارداتی را کم میکند، اما وابستگی به کمکهای خارجی و تحولات میدانی ادامه دارد. اقتصاد شکننده باقی میماند.
هند یکی از برندگان اصلی این دوره است. رشد بالا (۷-۷٫۶ درصد)، تقاضای داخلی قوی و کنترل تورم، مسیر رشد را حفظ میکند. ثبات نفت به کنترل تورم کمک میکند و بازارهای مالی هند عملکرد باثباتی نشان میدهند.
در ترکیه، وابستگی به واردات انرژی ادامه دارد و تورم بالا (حدود ۳۰ درصد) چالش اصلی است. ثبات نسبی نفت از شوک جدید جلوگیری میکند، اما سیاست پولی سختگیرانه بازارها را نوسانی نگه میدارد.
برای ایران، تحولات ژئوپلیتیکی و بازار نفت اهمیت دارد. کاهش قیمت نفت و تحریمهای مداوم، درآمدهای صادراتی را محدود میکند. اقتصاد با تورم بالا (بالای ۴۰ درصد)، نااطمینانی ارزی و ضعف سرمایهگذاری مواجه است. با این حال، دولت اخیراً یکی از اصلاحات ساختاری مهم را انجام داده است: حذف ارز ترجیحی برای کالاهای اساسی و نهادههای دامی (که منبع عمده رانت و فساد بود)، و انتقال یارانه مستقیم به مصرفکنندگان نهایی. این سیاست، که رانتی چندنرخی بودن ارز را کاهش میدهد، در کوتاهمدت ممکن است فشار تورمی ایجاد کند، اما در آینده میتواند گرهگشا باشد و به شفافیت، کاهش فساد و ثبات بیشتر بازار کمک کند. بازارهای دارایی بیشتر تحت تأثیر عوامل داخلی قرار دارند.
طلا به عنوان دارایی امن، در سطوح بالا (حدود ۴۳۰۰-۴۴۰۰ دلار در اونس) تثبیت شده و با نااطمینانی ژئوپلیتیکی و تعدیل سیاست پولی، گرایش صعودی دارد. بیتکوین نوسانی باقی میماند و بیشتر تابع ریسکپذیری سرمایهگذاران است.
در جمعبندی، هفته ۱۴ تا ۲۱ دی ۱۴۰۴ هفتهای است که در آن نفت با فشار مازاد عرضه (تأثیرگذار از تحولات ونزوئلا)، طلا به عنوان دارایی امن تقویتشده، نرخ بهره در تعلیق تدریجی، بازارهای بورسی با خوشبینی محتاطانه و تورم به عنوان عامل محدودکننده باقی میماند. این ترکیب، تصویری از اقتصادی میسازد که در انتظار سیگنالهای بلندمدتتر (مانند سیاستهای تجاری و مذاکرات ژئوپلیتیکی) است.